روتر چیست و چرا به آن نیاز داریم؟

روتر یکی از مهم‌ترین تجهیزات شبکه است که بدون آن زندگی مدرن امروزی تقریباً غیرممکن می‌شود. هر روز با گوشی، لپ‌تاپ، تلویزیون هوشمند و کنسول بازی به اینترنت وصل می‌شویم، اما很少有人 می‌دانند روتر دقیقاً چه نقشی دارد. در این مقاله کامل، از صفر تا صد روتر را یاد می‌گیرید.

روتر چه کاری انجام می‌دهد؟

روتر مثل یک افسر راهنمایی و رانندگی برای داده‌های اینترنتی عمل می‌کند. وقتی شما آدرس یک سایت را در مرورگر می‌زنید، درخواست شما از دستگاهتان خارج می‌شود و به روتر می‌رسد. روتر بهترین مسیر را برای رسیدن این درخواست به اینترنت پیدا می‌کند. بعد از اینکه پاسخ از سایت برگشت، روتر دوباره آن را به دستگاه شما تحویل می‌دهد.

کار مهم دیگر روتر این است که به چندین دستگاه اجازه می‌دهد همزمان از یک اینترنت استفاده کنند. فرض کنید یک لوله آب به خانه شما آمده است. روتر مثل یک شیر چندراهه است که آب را بین ظرف‌ها و شیرهای مختلف تقسیم می‌کند. بدون روتر، فقط یک دستگاه می‌توانست به اینترنت وصل شود.

روتر همچنین یک دیوار آتش ساده دارد. یعنی جلوی بسیاری از حملات اینترنتی از بیرون را می‌گیرد. به همین دلیل است که کامپیوتر شما وقتی پشت روتر است، خیلی امن‌تر از زمانی است که مستقیماً به مودم وصل باشد.

تفاوت روتر و مودم

خیلی از مردم فکر می‌کنند روتر و مودم یکی هستند، اما این دو دستگاه کارهای کاملاً متفاوتی انجام می‌دهند. مودم وظیفه دارد سیگنالی که از طرف شرکت اینترنت می‌آید (مثل کابل فیبر نوری، خط تلفن ADSL یا سیم‌کارت اینترنت همراه) را به زبانی تبدیل کند که کامپیوتر یا روتر بفهمد.

اما روتر آن سیگنال را بین دستگاه‌های مختلف تقسیم می‌کند و ترافیک را مدیریت می‌نماید. در خانه‌های امروزی، معمولاً یک جعبه داریم که هم مودم است هم روتر. به همین دلیل است که مردم اسم این دو را اشتباه می‌گیرند. اگر دستگاه شما چند پورت اترنت دارد و وای‌فای هم پخش می‌کند، یعنی یک دستگاه ترکیبی مودم-روتر است.

انواع روترها

روترها انواع مختلفی دارند که هر کدام برای جای خاصی ساخته شده‌اند. در ادامه مهم‌ترین آن‌ها را معرفی می‌کنم.

۱. روترهای خانگی

این همان روتری است که در خانه، مغازه یا اداره کوچک می‌بینید. هم چند پورت اترنت دارد و هم وای‌فای پخش می‌کند. بیشتر روترهای خانگی دو باند ۲.۴ و ۵ گیگاهرتز دارند. باند ۲.۴ برد بیشتری دارد و از دیوارها بهتر رد می‌شود ولی کندتر است. باند ۵ سرعت خیلی بالایی دارد اما دیوارها و فاصله را خوب تحمل نمی‌کند.

۲. روترهای سیمی

این روترها وای‌فای ندارند و فقط با کابل اترنت کار می‌کنند. معمولاً در شرکت‌ها، سازمان‌ها و مکان‌هایی استفاده می‌شوند که امنیت خیلی بالایی می‌خواهند. چون اتصال سیمی هک شدنش از وای‌فای خیلی سخت‌تر است. همچنین روترهای سیمی معمولاً پایداری بیشتری نسبت به مدل‌های بی‌سیم دارند.

۳. روترهای همراه (محمول)

این روترها کوچک هستند و با باتری کار می‌کنند. شما یک سیم‌کارت اینترنت داخل آن می‌گذارید و روتر وای‌فای پخش می‌کند. برای مسافرت، ماشین یا مواقعی که اینترنت خانگی ندارید خیلی به کار می‌آید. بعضی از آن‌ها به اندازه یک پاوربانک کوچک هستند.

۴. روترهای هسته یا Core Router

این روترها غول‌های دنیای شبکه هستند. در شرکت‌های بزرگ مخابراتی، دیتاسنترها و اپراتورهای اینترنتی استفاده می‌شوند. یک روتر هسته می‌تواند ترافیک هزاران یا میلیون‌ها کاربر را همزمان مدیریت کند. قیمت این روترها از چند ده میلیون تومان شروع می‌شود تا میلیاردها تومان.

۵. روترهای مش (Mesh)

این نوع جدیدی از روترهای خانگی است. شما چند دستگاه مش را در نقاط مختلف خانه می‌گذارید و همه با هم یک شبکه وای‌فای واحد می‌سازند. وقتی از یک اتاق به اتاق دیگر می‌روید، دستگاه شما به صورت خودکار به نزدیک‌ترین مش وصل می‌شود بدون اینکه قطعی حس کنید. برای خانه‌های بزرگ یا چندطبقه عالی است.

چه موقع باید روتر عوض کنیم؟

خیلی از مشکلات اینترنت به خاطر روتر قدیمی است، نه اپراتور. اگر هر کدام از این نشانه‌ها را دیدید، وقت تعویض روتر رسیده است:

• اینترنت شما مدام قطع و وصل می‌شود حتی وقتی کسی کار خاصی نمی‌کند
• وقتی چند دستگاه به شبکه وصل می‌شوند، اینترنت خیلی کند یا از کار می‌افتد
• روتر شما وای‌فای ۵ گیگاهرتز ندارد یا اصلاً فقط یک باند ۲.۴ دارد
• روتر شما بیشتر از ۵ سال عمر کرده است
• هیچ‌وقت آپدیت نرم‌افزاری (Firmware) برای روتر شما نمی‌آید
• با وجود اینکه اینترنت پرسرعتی گرفته‌اید، در تست سرعت به نهایت نمی‌رسید

نکات خرید روتر خوب

خرید روتر کار ساده‌ای نیست چون مدل‌های مختلفی در بازار وجود دارد. این نکات را حتماً قبل از خرید چک کنید:

• پورت گیگابیت: پورت‌های اترنت روتر باید حداقل ۱۰۰۰ مگابیت بر ثانیه باشند. پورت‌های ۱۰۰ مگابیتی دیگر قدیمی شده‌اند و سرعت اینترنت شما را به ۱۰۰ مگابیت محدود می‌کنند حتی اگر اینترنت ۵۰۰ مگابیتی گرفته باشید.
• وای‌فای ۶ یا حداقل وای‌فای ۵: روترهای جدید باید از Wi-Fi 5 (802.11ac) یا Wi-Fi 6 (802.11ax) پشتیبانی کنند. Wi-Fi 6 خیلی سریع‌تر است و دستگاه‌های بیشتری را همزمان خوب پشتیبانی می‌کند.
• تعداد آنتن مهم است ولی مهم‌تر از آن چیپست روتر است: بعضی روترهای با آنتن داخلی عالی کار می‌کنند. برندهای معتبر مثل ایسوس، تی‌پی-لینک، میکروتیک و سیسکو معمولاً چیپست‌های خوبی دارند.
• قابلیت Mesh: اگر خانه بزرگ یا دوبلکس دارید، حتماً روتری بخرید که از Mesh پشتیبانی کند. بعداً می‌توانید یک دستگاه دیگر به آن اضافه کنید و پوشش وای‌فای کامل داشته باشید.
• امنیت WPA3: روتر باید از WPA3 پشتیبانی کند. این جدیدترین استاندارد امنیت وای‌فای است و خیلی امن‌تر از WPA2 قدیمی است.
• قابلیت پخش وای‌فای مهمان: این قابلیت به شما اجازه می‌دهد یک شبکه جداگانه برای مهمان‌ها درست کنید که به کامپیوترها و چاپگرهای شما دسترسی نداشته باشند.
• کنترل والدین: اگر بچه دارید، روتری بخرید که بتوانید سایت‌های خاصی را مسدود کنید یا ساعت استفاده از اینترنت را محدود کنید.

نصب روتر ساده است

نصب روتر نیازی به متخصص ندارد و خودتان هم می‌توانید انجام دهید. کافی است این مراحل را بروید:

• کابل اینترنت را به پورت مخصوص روتر که معمولاً آبی است یا روی آن نوشته WAN/Internet وصل کنید. سر دیگر کابل به مودم یا پورت دیواری فیبر نوری وصل می‌شود.
• روتر را به برق بزنید. چند ثانیه صبر کنید تا چراغ‌های آن روشن شوند.
• با یک کابل اترنت یا از طریق وای‌فای به روتر وصل شوید. رمز وای‌فای اولیه معمولاً پشت روتر روی برچسب نوشته شده است.
• آدرس ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ یا ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱ یا ۱۹۲.۱۶۸.۱.۲۵۴ را در مرورگر بزنید. یکی از این آدرس‌ها کار می‌کند.
• صفحه ورود به روتر باز می‌شود. معمولاً نام کاربری admin و رمز عبور admin یا خالی است. (حتماً بعداً آن را عوض کنید)
• در بخش تنظیمات بی‌سیم (Wireless)، نام وای‌فای (SSID) و رمز آن را عوض کنید. رمز قوی حداقل ۸ کاراکتر با حروف بزرگ، کوچک و عدد باشد.
• تنظیمات را ذخیره کنید. روتر ریستارت می‌شود و کارتان تمام است.

اشتباهات رایج در استفاده از روتر

خیلی از مردم کارهای اشتباهی انجام می‌دهند که باعث ضعیف شدن وای‌فای می‌شود. این اشتباهات را نکنید:

• روتر را داخل کمد یا پشت تلویزیون نگذارید. روتر را در جای باز و مرتفع بگذارید.
• روتر را کنار یخچال، مایکروویو یا وسایل بزرگ فلزی نگذارید. این وسایل امواج وای‌فای را خراب می‌کنند.
• رمز وای‌فای را خیلی ساده مثل ۱۲۳۴۵۶۷۸ نگذارید. همسایه‌ها ممکن است از اینترنت شما استفاده کنند و سرعتتان را ببرند.
• وقتی اینترنت کند است، اول روتر را یک دقیقه از برق بکشید و دوباره بزنید. خیلی از مشکلات با این کار حل می‌شود.
• تنظیمات روتر را به حال پیش‌فرض نگذارید. حتماً نام کاربری و رمز ورود به روتر را عوض کنید تا کسی نتواند تنظیماتتان را تغییر دهد.

بهترین برندهای روتر در بازار

در بازار ایران و جهان، چند برند روتر معروف و خوب وجود دارد:

• ایسوس (Asus): روترهای قدرتمند با امکانات عالی و نرم‌افزار خوب. برای کاربران حرفه‌ای و بازی‌های آنلاین عالی است.
• تی‌پی-لینک (TP-Link): بهترین گزینه برای کاربران معمولی. قیمت مناسب و کیفیت خوب. مدل آرچر (Archer)های این برند خیلی محبوب هستند.
• میکروتیک (MikroTik): روترهای حرفه‌ای با امکانات فوق‌العاده زیاد. برای کسانی که دوست دارند همه چیز را دستی تنظیم کنند عالی است. قیمت مناسبی هم دارد.
• سیسکو (Cisco): غول دنیای شبکه. روترهای سیسکو در شرکت‌های بزرگ و دیتاسنترها هستند. برای خانه خیلی گران و پیچیده است.
• شیائومی (Xiaomi): روترهای زیبا و مقرون‌به‌صرفه. امکانات خوبی دارند ولی اپلیکیشن تنظیمات فقط چینی و انگلیسی است.
• هوآوی (Huawei): روترهای خوب با کیفیت ساخت بالا. مخصوصاً برای اینترنت فیبر نوری عالی هستند.

آینده روترها چه خواهد شد؟

روترها هم مثل همه فناوری‌ها در حال پیشرفت هستند. در آینده نزدیک این چیزها را در روترها خواهیم دید:

• وای‌فای ۷ که سرعتش به بیش از ۳۰ گیگابیت بر ثانیه می‌رسد (خیلی بیشتر از نیاز فعلی ما)
• هوش مصنوعی در روترها برای پیدا کردن بهترین کانال و مسیر داده
• امنیت پیشرفته‌تر با یادگیری ماشین برای جلوگیری از حملات سایبری
• ادغام با خانه هوشمند و اینترنت اشیا (IoT)

جمع‌بندی

روتر قلب تپنده شبکه خانگی و اداری شماست. بدون آن، فقط یک دستگاه می‌توانست به اینترنت وصل شود و خبری از وای‌فای در سراسر خانه نبود. اگر اینترنت شما کند، قطع و وصل می‌شود یا در نقاط مختلف خانه وای‌فای ضعیفی دارید، اول روتر را چک کنید. گاهی با یک روتر جدید و خوب، همه مشکلات اینترنت شما حل می‌شود بدون اینکه نیاز به عوض کردن اپراتور یا گرفتن اینترنت گران‌تر باشد.

امیدوارم این مقاله کامل به دردتان خورده باشد. اگر سوالی درباره روترها دارید، بپرسید تا جواب بدهم.